Najsłynniejsze kryzysy finansowe świata

Kryzysy finansowe pojawiają się cyklicznie – jeden się kończy, a po kilku latach światu znów grozi kolejny krach finansowy. Historia pokazuje, że globalne kryzysy gospodarcze i kryzysy finansowe potrafią wstrząsnąć rynkami na wiele lat, wpływając na życie milionów ludzi. Czym właściwie jest kryzys finansowy i jakie były najsłynniejsze kryzysy finansowe na świecie?

Czym jest kryzys finansowy?

Kryzys finansowy to sytuacja, w której dochodzi do gwałtownego zachwiania stabilności rynków finansowych, co prowadzi do spadku produkcji, ograniczenia inwestycji oraz narastania problemów w sektorze bankowym. W praktyce oznacza to, że wiele instytucji finansowych posiada zobowiązania przewyższające wartość ich aktywów, co może wywołać kryzys bankowy, falę upadłości firm oraz konieczność interwencji państwa.

W globalnej gospodarce takie zjawiska rozprzestrzeniają się szybko, dlatego lokalny kryzys potrafi w krótkim czasie przerodzić się w kryzys finansowy na świecie. Wyróżnia się kilka jego typów: kryzys systemu finansowego, kryzys walutowy, kryzys zadłużenia zagranicznego, krach giełdowy, a także szerzej rozumiany krach finansowy, który może obejmować wiele sektorów jednocześnie.

Najsłynniejsze kryzysy finansowe na świecie pokazują, jak bardzo globalna gospodarka jest podatna na bańki spekulacyjne, błędy polityki monetarnej, kryzysy bankowe czy krachy finansowe. Historia obfituje w dramatyczne momenty, które na trwałe zmieniły systemy gospodarcze wielu państw.

Wielki Kryzys 1929 – najsłynniejszy krach giełdowy świata

Jednym z najbardziej znanych krachów finansowych w historii jest Czarny Czwartek, czyli początek Wielkiego Kryzysu 1929. W dniu 24 października 1929 roku pękła gigantyczna bańka spekulacyjna na nowojorskiej giełdzie. Banki zbyt łatwo udzielały kredytów na zakup akcji, co nakręciło spiralę irracjonalnych wzrostów. Gdy rynek runął, miliony ludzi straciły dorobek życia, a spółki okazały się przewartościowane i niewypłacalne.

Czarny czwartek doprowadził do głębokiego kryzysu gospodarczego, masowego bezrobocia oraz zmian prawnych, takich jak obowiązek publikowania raportów finansowych, który funkcjonuje do dziś.

Czarny Poniedziałek 1987 – błyskawiczny krach finansowy

Kolejnym znaczącym wydarzeniem był Czarny Poniedziałek (19.10.1987), uważany za jeden z najbardziej gwałtownych krachów giełdowych w historii.

W tle kryzysu znajdowało się:

• wieloletnie spadanie cen towarów,
• hamowanie inflacji,
• napięcia na rynku obligacji,
• zawirowania na rynku ropy po decyzjach OPEC,
• umocnienie dolara, a następnie jego gwałtowne odwrócenie.

Połączenie tych czynników doprowadziło do nagłego załamania Wall Street oraz globalnych rynków. Uznaje się go za przykład kryzysu finansowego, który rozprzestrzenia się błyskawicznie mimo braku klasycznych fundamentów recesyjnych.

Bańka internetowa 1995–2001 – kryzys nowych technologii

Kolejnym globalnym kryzysem finansowym była bańka internetowa (Dot-com boom).
Lata 1995–2001 były okresem euforii technologicznej. Niskie stopy procentowe w USA oraz moda na spółki internetowe powodowały masowy napływ kapitału do firm, które często nie miały realnego modelu biznesowego.

Fundusze VC inwestowały gigantyczne pieniądze w projekty bez przychodów, a inwestorzy detaliczni kupowali akcje przewartościowanych spółek. W roku 2000 bańka pękła, doprowadzając do spektakularnych bankructw — był to jeden z najbardziej typowych przykładów krachu finansowego opartego na spekulacji.

Kryzys finansowy 2008 – kredyty subprime i globalne konsekwencje

W 2008 roku światem wstrząsnął kolejny globalny kryzys finansowy. Tym razem jego źródłem była bańka na rynku nieruchomości w USA oraz masowe udzielanie kredytów subprime (tzw. kredyty dla NINJA – no income, no job, no assets).

Gdy Fed zaczął podnosić stopy procentowe, kredytobiorcy przestali spłacać zobowiązania. Banki przejmowały domy, ale ich ceny spadały wraz z rosnącą podażą. Pęknięcie bańki wywołało efekt domina:

• upadły wielkie banki inwestycyjne,
• nastąpił globalny kryzys bankowy,
• pojawił się również kryzys zadłużenia zagranicznego (m.in. w Grecji, Portugalii, Hiszpanii),
• gospodarki weszły w recesję, a kryzys rozlał się na cały świat.

To wydarzenie do dziś uchodzi za największy kryzys gospodarczy od 1929 roku.

Kryzysy finansowe po 2020 roku – czy świat znowu zmierza ku recesji?

Ostatnie lata pokazują, że globalna gospodarka pozostaje podatna na wstrząsy, a wielu ekonomistów podkreśla, że lata 2022–2024 to okres, który również można wiązać z ryzykiem kryzysu gospodarczego. Choć nie doszło do jednego, spektakularnego krachu finansowego, to nakładające się wydarzenia stworzyły wyjątkowo trudne warunki, często porównywane do wcześniejszych kryzysów finansowych na świecie.

Wielka inflacja 2022 – najpoważniejszy wstrząs gospodarczy od dekad

Rok 2022 przyniósł najwyższą inflację od kilkudziesięciu lat w USA, strefie euro i wielu innych krajach.
Skok cen wywołało m.in.:

• dynamiczne odbicie po pandemii,
• przerwane łańcuchy dostaw,
• agresja Rosji na Ukrainę, która podbiła ceny energii i surowców,
• zbyt długo utrzymywane niskie stopy procentowe przez główne banki centralne.

Inflacja doprowadziła do gwałtownego wzrostu kosztów życia i kosztów prowadzenia firm. W wielu analizach ten okres określa się wręcz jako „wielki kryzys inflacyjny 2022”.

Kryzys energetyczny w Europie

Równolegle w Europie pojawiło się realne ryzyko kryzysu energetycznego, gdy odcięto znaczną część dostaw gazu z Rosji.

Skutki:

• nagłe podwyżki cen energii,
• problemy przemysłu ciężkiego,
• zwiększone ryzyko kryzysu gospodarczego w wielu państwach UE,
• rekordowe zadłużanie się rządów, aby łagodzić skutki szoku energetycznego.

Dla wielu firm był to moment porównywalny do wcześniejszych „mini recesji”.

2023: kryzys bankowy w USA i Europie

Choć nie był to kryzys na miarę 2008 roku, to marzec 2023 przyniósł serię poważnych upadków banków, określanych jako „największy kryzys bankowy od czasu Lehman Brothers”.
Upadły m.in.:

• Silicon Valley Bank (SVB) – drugi największy bankowy krach w historii USA,
• Signature Bank,
• szwajcarski gigant Credit Suisse, przejęty awaryjnie przez UBS.

Problemy banków wynikały głównie z gwałtownego podnoszenia stóp procentowych, które spowodowały spadek wartości obligacji będących bazą ich aktywów. To wydarzenie wywołało lawinę pytań o stabilność sektora finansowego oraz o możliwość globalnego kryzysu finansowego.

Ryzyko kryzysu zadłużenia – nowe zagrożenie

Kolejnym problemem lat 2022–2024 jest rekordowy wzrost zadłużenia państw. Największe ryzyko dotyczy krajów rozwiniętych (USA, Włochy, Francja), gospodarek wschodzących, które już dziś zmagają się z kryzysem zadłużenia zagranicznego oraz państw, które finansowały tarcze antykryzysowe z długu.

Ekonomiści ostrzegają, że w kolejnych latach to właśnie zadłużenie może stać się katalizatorem nowego, globalnego kryzysu gospodarczego.